คุยกับเจ้าของปางช้าง ในวันที่ไร้นักท่องเที่ยวอันสืบเนื่องมาจากวิกฤตโควิด-19
บทความ: อังคณา วงศ์วิเศษไพบูลย์
ถ้าจะมีเครื่องมือใดที่สามารถวัดความรู้สึกของพวกเราตอนนี้ได้ การแสดงผลคงจะออกมาไม่ต่างกัน ทั้งหวาดหวั่น วิตก ตื่นตระหนก ระคนปนเปกันไป ท่ามกลางความรู้สึกเหล่านี้ ยังมีกลุ่มคนที่ได้รับผลกระทบอย่างมาก ด้วยว่าภาระที่แบกอยู่เต็มสองบ่าในการดูแลให้ความเป็นอยู่ที่ดีกับช้างในยามนี้ได้เปลี่ยนแปลงไปจากหน้ามือเป็นหลังมือ
หลังจากที่ Luxuo Thailand ทราบข่าวว่าปางช้างหลายแห่งกำลังเผชิญกับปัญหาอันเนื่องมาจากวิกฤตโควิด-19 เรามีโอกาสได้พูดคุยทางโทรศัพท์กับ “แสงเดือน ชัยเลิศ” ผู้ก่อตั้งมูลนิธิอนุรักษ์ช้างและสิ่งแวดล้อม จังหวัดเชียงใหม่ องค์กรที่ไม่แสวงหาผลกำไรซึ่งให้การดูแลและช่วยเหลือประชากรช้างทั่วประเทศ และ “ชเร สังข์ขาว” เจ้าของปางช้าง Following Giants แห่งเกาะลันตา จังหวัดกระบี่ หนึ่งในปางช้างที่ให้บริการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ โดยจัดกิจกรรมให้นักท่องเที่ยวเดินตามช้างเพื่อดูพฤติกรรมและการใช้ชีวิตตามธรรมชาติของช้าง
ในสถานการณ์แบบนี้ปางช้างแต่ละแห่งเป็นอย่างไรกันบ้าง
แสงเดือน: ปัญหาคือธุรกิจมันหยุดสนิท จำนวนช้างที่ได้รับผลกระทบมีมากกว่า 1,000 เชือก สภาวะตอนนี้มันกลับเป็นเลข 0 ทั้งๆ ที่พวกเราก็เตรียมตัวสำหรับสิ่งที่มันจะหนักหนาสาหัสที่สุดแล้ว คือบางครั้งเนี่ยเรารู้อยู่แล้วว่าประเทศไทยจะประสบปัญหาจากภัยพิบัติหรือการเมือง ซึ่งเราก็เคยผ่านกันมาแล้ว แต่กรณีนี้พูดตรงๆ เลยว่าเราก็ยังงงกันอยู่ มันไม่เคยมีสภาวะแบบนี้มาก่อน เรียกว่าทุกอย่างที่เคยเคลื่อนไหวมันหยุดสนิท มันเป็นอะไรที่ช็อกจริงๆ
ทุกปางช้างไม่มีแขกเข้ามาเลย มีบางปางช้างที่เช่าช้างมา เจ้าของช้างที่ให้เช่าก็บอกว่าจะอยู่ทำไมล่ะในเมื่ออยู่ตรงนี้ก็ไม่ได้เงิน แล้วช้างของเขาก็ต้องมาถูกล่าม เขาจึงเริ่มเอาช้างเขากลับบ้าน ซึ่งเราก็ไม่รู้ว่าการที่พวกเขาเอาช้างกลับบ้าน เขาจะเอาไปทำอะไรยังไง อย่างเมื่อวานก็มีการส่งภาพมาจากบนเขาว่าตอนนี้อยู่กลางเขา อีกประมาณ 4 วันจะถึงบ้าน เขาเดินกลับบ้านกันนะคะ ใช้เวลา 7 วัน มันเป็นอะไรที่ … ถ้าถามว่าพวกเราเศร้าใจไหม เศร้าใจที่สุด จากคนที่เคยอยู่ด้วยกัน ช้างที่เคยอยู่ด้วยกัน มันแตกกระจัดกระจายไปหมด หลายกลุ่มกลับไปทางแม่แจ่ม หลายกลุ่มกลับไปทางแม่ฮ่องสอน พนักงานที่เคยอยู่กับเราตอนนี้ก็ต้องกลับบ้านเพราะเราไม่มีเงินจ้าง
ชเร: ตอนนี้นักท่องเที่ยวไม่มีเลย แล้วทางจังหวัดกระบี่ก็สั่งปิดปางช้างทุกแห่งด้วย ปกติปางของผมจะมีนักท่องเที่ยวประมาณวันละ 24 คน แต่ตอนนี้ไม่มีเลย เจ้าอื่นก็กระทบเหมือนกันหมด ถ้าถามว่าท้อไหม ก็ไม่ท้อนะครับ เพราะว่าผมเคยผ่านวิกฤตมาแล้ว ครั้งแรกคือตอนสึนามิ ครั้งที่สองเรื่องการเมือง ส่วนอันนี้เป็นครั้งที่สาม แต่ก็หนักกว่าเยอะ ผลกระทบตอนนี้คือร้อยเปอร์เซ็นต์เต็มๆ
สิ่งที่กังวลมากที่สุดในขณะนี้คืออะไร
แสงเดือน: ตอนนี้กระทบมากในเรื่องของอาหาร ดิฉันก็ประกาศไปว่าใครมีแปลงปลูกอ้อย แปลงข้าวโพดที่เก็บฝักแล้วต้นไม่เอาเราขอซื้อ จะขายในราคาถูกๆ หรือจะบริจาคก็ได้ เพราะตอนนี้พวกเราเองก็เริ่มไปตัดกิ่งไม้กันแล้วเพื่อให้ช้างกิน คืออาหารจะเริ่มขาดแคลนพร้อมๆ ไปกับเม็ดเงิน เฉพาะมูลนิธิของเราก็มีสัตว์หลายชนิดรวมแล้ว 3,000 กว่าชีวิต ทั้งลิง กระต่าย วัว ควาย หมูป่า ที่ผ่านมาเราหาเงินได้ก็เอาไปซื้ออาหารไม่มีปัญหาอะไร แต่ ณ วันนี้มันเหมือนต้นไม้ที่ไม่ยอมงอก แถมยังโดนกินไปหมด แล้วในที่สุดก็จะไม่เหลืออะไร มันกลายเป็นความกังวลว่าเราจะทำยังไง เราอาจจะยื้อไว้ได้อีกหนึ่งเดือนหรือสองเดือน แต่หลังจากนั้นไม่รู้ว่าจะเกิดอะไรขึ้น นี่คือความกังวลครั้งยิ่งใหญ่ที่พวกเรามี
ชเร: ผมมีช้างในปางทั้งหมด 3 เชือก อายุน้อยสุดก็ 30 ปี ชื่อพลายสมโชค แล้วก็มณีจันทร์อายุ 45 ปี และสุดท้ายอายุเยอะสุด 60 ปี ชื่อว่าสาว โดยปกติช้างวัยหนุ่มเขาจะกินอาหาร 400-500 กิโลกรัมต่อวัน แต่ถ้าอายุ 60 จะกินน้อยหน่อย ตกประมาณ 250-300 กิโลกรัมต่อวัน ผมจะซื้อเป็นพวกสับปะรดให้เขากิน ราคาอาหารต่อคันรถ คันละ 2,500 กิโลกรัม อยู่ที่ 3,000 บาท ถ้าสถานการณ์ยังเป็นแบบนี้คาดว่าอีกประมาณหนึ่งเดือนข้างหน้าเงินทุนของผมก็น่าจะหมดแล้ว
ในฐานะที่คลุกคลีอยู่กับช้างมาโดยตลอด คุณมีความรู้สึกกับพวกเขาอย่างไร
แสงเดือน: ช้างคือครอบครัวของดิฉัน เขาเป็นสัตว์ที่มีความรักที่งดงาม ทั้งในระหว่างโขลงของเขาเอง ระหว่างเพื่อน ระหว่างแม่ช้างกับลูกช้าง เขาอาจจะพูดไม่ได้แต่เขาเป็นสัตว์ที่ฉลาดมากที่สุด หลายครั้งที่ดิฉันไม่สามารถหาคำตอบในสิ่งที่เขาทำได้ แต่เขาเข้าใจในสิ่งที่เราพูดกับเขา
ชเร: ช้างเป็นเหมือนเพื่อนสนิทของผม ถ้าเป็นคนก็เป็นคนในครอบครัว ถ้าเขาอยู่แบบมีอาหารกินอย่างอุดมสมบูรณ์ ผมก็พอใจแล้วครับ
สุดท้ายนี้คุณอยากฝากอะไรให้กับใคร? เราจะเป็นสื่อกลางให้คุณได้เผยความในใจ
แสงเดือน: คนส่วนใหญ่ยังเข้าใจผิดๆ เวลาที่เห็นช้างวาดรูป เล่นฟุตบอล หรือยืนสองขาบนถังน้ำมัน คือภูมิใจว่าช้างฉลาด และสมควรที่จะมีการโชว์แบบนี้ แต่จริงๆ แล้วกว่าเขาจะแสดงได้แบบนี้ต้องผ่านการฝึก ซึ่งมันเป็นอะไรที่เขาไม่สมควรจะได้รับ เขาสมควรที่จะเป็นช้าง ไม่ใช่สิ่งที่จะมาสร้างความบันเทิงให้กับมนุษย์ ดิฉันอยากให้เรารักช้างให้ถูก ถ้าเรารักเขาก็ต้องเคารพในสิทธิของเขาด้วย
อยากให้ทุกคนเข้าใจว่าช้างแก่ ช้างพิการ ช้างเด็ก ช้างตั้งท้อง สังคมไทยยังขี่อยู่นะคะ ดิฉันไม่ได้ต่อต้าน แต่อยากให้มีความพอดีในการใช้ช้าง ดิฉันจะเรียกช้างแก่อายุ 60-70 ปีว่าคุณยาย เราสมควรหรือเปล่าที่จะยังให้เขาทำงาน หรือช้างตั้งท้อง เราควรจะให้ใครเอาอะไรมาบรรทุกบนหลังเขาไหม ยิ่งลูกช้างตัวเล็กๆ ดิฉันเห็นใจมาก เขาต้องกินนมแม่อย่างน้อย 4 ปี แต่บางเชือกต่ำกว่า 1 ปีก็โดนพรากจากแม่แล้ว ทั้งหมดนี้มันเป็นเรื่องของคุณธรรมและจริยธรรม
ชเร: อยากให้ช่วยสนับสนุน ไม่ใช่เฉพาะค่าอาหารที่ Following Giants นะครับ อยากให้ช่วยกันทุกปางช้าง ช่วยให้พ้นวิกฤตนี้ไปก่อน ถึงเงินสมทบทุนจะไม่เยอะก็ถือว่าช่วยช้างได้ อยากขอความช่วยเหลือจากรัฐบาลมากที่สุด เพราะว่ารัฐบาลน่าจะมีกำลังในการจัดสรรงบประมาณเพื่อช่วยเหลือช้างในประเทศไทย เนื่องจากว่าช้างเป็นสัตว์คู่บ้านคู่เมืองของไทยอยู่แล้ว ท้ายนี้อยากจะฝากว่าหลังจากวิกฤตนี้ผ่านไปผมอยากให้คนไทยมาเที่ยวดูช้างในปางช้างที่เป็นมิตรกับช้างหรือการท่องเที่ยวในเชิงอนุรักษ์บ้างครับ ที่ผ่านมามีแต่นักท่องเที่ยวต่างชาติ มีคนไทยแค่คนเดียวเองครับ
อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมหรือร่วมสนับสนุนเงินบริจาคให้กับ “มูลนิธิอนุรักษ์ช้างและสิ่งแวดล้อม” โดยตรงได้ที่เว็บไซต์ https://www.saveelephant.org/ หรือผ่านทาง https://jointrunksup.org ซึ่งจะช่วยสมทบทุนเพิ่มให้สำหรับทุกการบริจาคของคุณ สำหรับปางช้าง Following Giants นั้นสามารถบริจาคได้ผ่านทาง “องค์กรพิทักษ์สัตว์แห่งโลก” ที่เว็บไซต์ https://www.worldanimalprotection.org/news/following-giants-elephant-riding-and-bathing-ends-newly-transitioned-thai-venue
บทความที่เกี่ยวข้อง: Who to Thank for Alcohol-Based Handrubs
Two elephant camp operators share their plight as the coronavirus situation stops their income.
Words: Angkana Wongwisetpaiboon
Any tool used to gauge the emotion of people around this time will produce more or less the same results. Everyone has a mixed feeling of concern, worry and panic. The coronavirus situation spares no one. We spoke on the phone with one lady and one gentleman who are entrusted with the charge of elephants. For them, the tough duty just got even tougher with the absence of tourists.
Saengduean Chailert is the founder of Save Elephant Foundation – a Chiang Mai-based non-profit organisation with a mission of providing care for and rescuing elephants across the country. Meanwhile, Charae Sangkaow hails from Koh Lanta in Krabi. His Following Giants Elephant Camp is engaged in ecotourism, providing tourists with the opportunity of observing elephants in their own habitat.
What is the situation like at elephant camps?
Saengduean: The problem is that everything stopped in its track. More than 1,000 elephants are affected during this time. Everything is back to square one, despite our preparing for worst case scenario. We knew Thailand was always at risk of a natural disaster or a political uprising. We’ve been through all that. But, this? To be honest with you, we are still puzzled. This never happened before. Everything came to a halt. It is truly horrifying.
There is no visitor at any of the elephant camp. Some of the camps rent elephants from people who, upon seeing that there is no money to be made and that the elephants are chained up, asked to have them back. But then again, we have no idea what they do with the elephants once home. Yesterday, for example, one of them sent us a picture from up in the mountains, saying they were in the middle of the woods, and that they would make it home in four days. The journey on foot takes them seven days. It is … well, if you ask me if it is sad, I would say very sad. We used to live with these elephants but now they are all dispersed. Many groups went back to Mae Jaem, many other went to Mae Hongson. The staff we used to hire already went back home because we don’t have the money to keep them employed.
Charae: There is no tourist at the moment. Krabi’s provincial authority also ordered all elephant camps closed. My camp used to welcome about 24 visitors each day but the number is zero now. The other camps are affected all the same. I’ve been through crises before. The first one was the tsunami. The second one was the political protests. This is the third one and by far the most severe. The impact is 100%.
What is your greatest concern at the moment?
Saengduean: Food is a big deal at the moment. I was asking sugarcane and corn farmers to sell the stalks to us at a cheap price or to give them away as donation after their harvest. Right now, we have begun to cut branches from the trees for the elephants to eat. Food is beginning to be hard to come by, together with the dwindling money. Our foundation is caring for more than 3,000 animals across the species including monkeys, rabbits, cows, buffalos and wild boars. We used to be able to make money and buy food with that no problem. But, today, it is like a tree that won’t grow and also being eaten clean. There will be nothing left in the end. This is very worrying. We may be able to survive for one or two months, but there’s no telling what will happen afterwards. That is our greatest concern.
Charae: I have three elephants at my camp. The youngest is the 30-year-old Somchoke. Maneechan is 45 years old. The oldest is 60 years old, her name is Sow. Younger elephants eat 400-500 kilograms of food each day. At the age of 60, elephants eat a little less at 250-300 kilograms per day. I buy pineapples for them. A truck full is 2,500 kilograms at 3,000 baht. If the situation continues like this, I will have used up all my reserves in one month.
You have been around elephants all along. What is your feeling towards them?
Saengduean: Elephants are my family. They are animals with such a beautiful love among their herd, their peers and between the mother and the baby. They may not speak but they are highly intelligent. There were times I could not explain what they were capable of doing, but they understood what we said to them.
Charae: Elephants are my close friends. If they are people, they would be family members. It will please me to see that they are well fed.
Any last word to anyone out there? We will get the message across for you.
Saengduean: Most people still have this misconception of feeling proud for the elephants when they can paint, play football or stand with two legs on a barrel, that there should be shows like that. The truth is that the elephants had to be trained to do those things which are uncalled for. They are supposed to be elephants, not entertainers. I want people to love elephants in the right away, and to have respect for their rights.
I want people to know that the Thai society still employ the use of old elephants, crippled elephants, baby elephants and pregnant elephants for riding. I’m not saying that I’m against it, but there should be a line. I typically refer to elephants aged 60 to 70 as grandmas. Should we put them to work? Or pregnant elephants? Should we put things on their back? I find baby elephants particularly pitiful. They have to be nursed by their mother for at least four years, but some are taken away from their mother even before they are one year old. This all boils down to the ethical issue.
Charae: We need financial support for elephant food, not only at Following Giants but at all elephant camps. We need to get through this crisis first. Even a small amount will be helpful. I need, most of all, the support of the government because they should have the capacity to allocate some budget for Thai elephants – the symbolic animal of the country. And once the crisis is over, I would like for Thai people to come check out elephant-friendly or conservation-oriented camps like ours. We’ve had only foreign visitors in the past. There was only one Thai visitor so far.
You can make a donation to Save Elephant Foundation directly at https://www.saveelephant.org/ or via https://jointrunksup.org as they will match the amount you give. For Following Giants, the foundation assisting with their donation and finances is World Animal Protection at https://www.worldanimalprotection.org/news/following-giants-elephant-riding-and-bathing-ends-newly-transitioned-thai-venue.
See also: Who to Thank for Alcohol-Based Handrubs
